اهمیت نیم‌فاصله

مشکل اصلی ما در رسم‌الخط این نیست که چه چیز را بچسبانیم و چه چیز را جدا کنیم. مشکل بنیادی‌تر آن است که بدانیم چه واحدی یک کلمه و چه واحدی بیش از یک کلمه است. مثلاً، آیا ‘مدیرکل’ یک کلمه است یا دو کلمه؟ اینکه ما، مثلاً، املای نام ‘حسین علی‌محمدی’ را به صورت ‘ حسین علیمحمدی’ بنویسیم یا ‘حسین علی محمدی’ اهمیت کمتری دارد تا دانستن اینکه مرزهای واژگانی این واحد زبانی کجاست. به عبارت دیگر، اگر بدانیم که ‘علی‌محمدی’ یک واحد  است، دیگر چندان مهم نیست که آن را جدا بنویسیم یا سر هم. با رعایت نیم فاصله و فاصله می‌توان این مشکل را حل کرد. چیزی که هست،  چشم خواننده فارسی زبان هنوز به این فاصله ها حساس نیست و این نه تنها به علت قصور ناشر و خواننده که تا حدی ناشی از مشکل ذاتی خط فارسی در این زمینه است. برای پی بردن به امیت رعایت این دو نوع فاصله، به مثال زیر توجه کنید:

  • جهان شاه‌محمدی در پایان نامه خود به کارخانه‌داران خود محور چگونگی انجام دادن کار را نشان داد.

فقط در صورتی می توانیم جمله بالا را درست بخوانیم که نیم‌فاصله و فاصله کلمات را رعایت کرده باشیم، زیرا بیشتر واحدهای این جمله را، بر مبنای فاصله گذاری، به دو صورت می‌توان تعبیر کرد: جهان شاه‌محمدی( کسی که نامش جهان و نام خانوادگیش شاه‌محمدی است در برابر کسی که نامش جهان‌شاه و نام خانوادگیش محمدی است)؛ پایان‌نامه(انتهای نامه در برابر تز)؛ کارخانه‌داران( کارکسانی که خانه‌دار هستند در برابر کسانی که کارخانه‌های تولیدی دارند)؛ خودمحور( اگر محور را با سکون انتهایی بخوانیم، خودمحور معنای خودرای دارد، اگر محور را با کسره انتها بخوانیم، معنای دیگری خواهد گرفت. در حالت اول، کارخانه‌داران متعلق به آقای محمدی نیستند، بلکه افرادی خودرای اند که آقای محمدی چگونگی کار به آنها نشان می دهد. در حالت دوم، ‘خود’ به معنای ‘خودش’ است؛ یعنی، آقای محمدی به کارخانه‌داران خودش روش انجام دادن کار را نشان داده نه به ‘کارخانه‌داران خودرای’). چنانچه فاصله های مزبور را رعایت کنیم، جمله های فوق را باید به صورت زیر بنویسیم:

  • جهان شاه‌محمدی در پایانِ نامه خود به کارِ خانه‌دارانِ خود محور انجام دادن کار را نشان می دهد.
  • جهان شاهِ محمدی در پایان‌نامه خود به ارخانه‌داران خودمحور انجام دادن کار را نشان می دهد.

مثال عینی تر کلمه هندوچین است. در جمله "این اعلامیه توسط کشور هندوچین صادر شد"، چنانچه فاصله‌گذاری رعایت نشود، احتمال زیادی دارد که خواننده به اشتباه بیفتد. اما اگر ویراستار و حروف‌نگار این فاصله‌ها را رعایت کند و خواننده نیز به این فاصله‌ها حساس باشد و، به عبارنت دیگر، آنها را معنی دار تلقی کند، این‌گونه اشتباهات رخ نخواهد داد. البته، درچنین مواردی، ویراستار باید این مسائل را در نظر داشته باشد و از شگردهایی که مانع بروز این نوع بدخوانی‌ها می‌شوند استفاده کند. مثلاً، در مورد بالا، چنانچه منظور دو کشور هند و چین باشد، راه بهتر این است که جمله به صورت زیر نوشته شود: "این اعلامیه توسط کشور چین و هند صادر شد."

برگرفته از کتاب نکته های ویرایش- نوشته علی صلح جو 

ارسال نظر